Η ΕΕ κρατά μυστικά τα στοιχεία για την κατανάλωση των data centers

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα πολιτικό δίλημμα για το νέο σύστημα αξιολόγησης της βιωσιμότητας των data centers: να δημοσιοποιήσουν τα στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού ή να προστατεύσουν τα εμπορικά μυστικά του κλάδου. Τελικά, επέλεξαν τη μυστικότητα.

Μετά από ένα χρόνο έρευνας του Solomon και συνεργατών, υπό τον συντονισμό του Lighthouse Reports, αποκαλύπτουμε ότι το προτεινόμενο σύστημα αξιολόγησης θα κρατήσει απόρρητα κρίσιμα στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού, ενώ φαίνεται ήδη να βασίζεται σε ελλιπή και προβληματικά δεδομένα.

Η πρόταση η οποία υπόσχεται «διαφανή πληροφόρηση σχετικά με την πραγματική χρήση πόρων (ενέργειας, νερού)» παρουσιάστηκε από την Κομισιόν αυτόν τον μήνα και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, αναμένεται να είναι το πιο ολοκληρωμένο σύστημα του είδους του παγκοσμίως.

Ωστόσο, το σύστημα θα δείχνει πόσο αποδοτικά χρησιμοποιεί κάθε εγκατάσταση ενέργεια και νερό, χωρίς να αποκαλύπτει τα συνολικά στοιχεία κατανάλωσης, καθώς ούτε και τις εκπομπές άνθρακα.

Για τις τοπικές κοινωνίες που ζουν κοντά σε data centers, αυτά τα συνολικά στοιχεία απαντούν σε ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πόση ηλεκτρική ενέργεια και πόσο νερό καταναλώνουν οι εγκαταστάσεις που βρίσκονται δίπλα τους; Καθώς η Ευρώπη επεκτείνει τις υποδομές που απαιτούνται για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI), οι απαντήσεις αυτές θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους κατοίκους να κατανοήσουν τι σημαίνει η επέκταση αυτή για τους τοπικούς πόρους.

Υποβάλαμε επίσημα αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα και στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EE), καθώς και στην Κομισιόν. Ζητήσαμε βασικά στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού των data centers και τις επιδόσεις τους ως προς τη βιωσιμότητα, καθώς και την αλληλογραφία σχετικά με την εφαρμογή του συστήματος υποβολής στοιχείων.

Μέσα από εκατοντάδες ανταλλαγές εγγράφων, προσφυγές και αμφισβητήσεις αποφάσεων απόρριψης, η έρευνα αποκαλύπτει ελλείψεις στις αναφορές, μετρήσεις ενεργειακής και υδατικής αποδοτικότητας που φαίνονται πρακτικά αδύνατες, αλλά και ευρωπαίους αξιωματούχους να ενθαρρύνουν την υποβολή στοιχείων ακόμη και όταν αυτά περιείχαν ελάχιστα ή καθόλου δεδομένα.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Mediapart (Γαλλία), το El Confidencial (Ισπανία), το Il Manifesto (Ιταλία) και το Trouw (Ολλανδία), εξέτασε επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι απαιτήσεις της βιομηχανίας επηρέασαν το ποια στοιχεία θα είναι τελικά διαθέσιμα στο κοινό. Παράλληλα, ανέδειξε πόσο δύσκολο είναι να αποκτήσει κανείς τα στοιχεία κατανάλωσης που οι ίδιοι οι διαχειριστές των data centers υποχρεούνται να δηλώνουν στις αρχές.

Η αδιαφάνεια φαίνεται να είναι ενσωματωμένη στους ίδιους τους κανόνες της ΕΕ.

Τα data centers με εγκατεστημένη ισχύ IT τουλάχιστον 500 KW υποχρεούνται να δηλώνουν την κατανάλωση ενέργειας και νερού. Ωστόσο, οι κανόνες χαρακτηρίζουν τα στοιχεία που υποβάλλει κάθε εγκατάσταση ως εμπορικά εμπιστευτικά, αποκλείοντάς τα από τη δημοσιοποίηση με το επιχείρημα ότι πρέπει να προστατευθούν τα επιχειρηματικά συμφέροντα των εταιρειών.

Αυτά ακριβώς είναι τα στοιχεία κατανάλωσης που προσπαθήσαμε επί έναν χρόνο να αποκτήσουμε από ολόκληρη την ΕΕ. Ορισμένες κυβερνήσεις τα χαρακτήρισαν εμπορικά απόρρητα. Άλλες υποστήριξαν ότι τα στοιχεία τηρούνται στις Βρυξέλλες. Η Κομισιόν, η οποία διαχειρίζεται την ευρωπαϊκή βάση δεδομένων, αρνήθηκε επίσης να τα δημοσιοποιήσει.

Δύο χώρες έδωσαν μερικά στοιχεία, τα οποία όμως δεν μπορούσαν να συνδεθούν με συγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Η Γαλλία παρείχε ένα υπολογιστικό φύλλο με δεδομένα, αλλά είχε ανακατέψει τις τιμές μεταξύ των γραμμών. Έτσι, δεν μπορούσαμε να αντιστοιχίσουμε με ασφάλεια την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός data center με την κατανάλωση νερού του ίδιου data center.

Τα ευρήματα της έρευνάς μας αποτελούν τη βάση μιας πρωτοφανούς νομικής προσφυγής που κατατέθηκε αυτή την εβδομάδα από τη δημοσιογραφική σύμπραξη, βάσει της Σύμβασης του Άαρχους, μιας δεσμευτικής διεθνούς συνθήκης που κατοχυρώνει την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Υποστηρίζουμε ότι οι κανόνες της ΕΕ, που χαρακτηρίζουν ως εμπορικά εμπιστευτικές τις περιβαλλοντικές πληροφορίες για μεμονωμένα data centers, παραβιάζουν τη Σύμβαση τόσο ως προς τη διατύπωσή τους όσο και ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές τούς εφαρμόζουν για να περιορίσουν την πρόσβαση του κοινού στα στοιχεία.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα των πολιτών να γνωρίζουν τι συμβαίνει γύρω τους και να έχουν λόγο σε μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές εξελίξεις της εποχής μας: τη μαζική και διαρκώς επιταχυνόμενη ανάπτυξη των data centers, που τροφοδοτούν την έκρηξη του AI, και τις επιπτώσεις τους στις τοπικές κοινωνίες.

«Υπάρχει σαφές δημόσιο συμφέρον να κατανοήσουμε τον πραγματικό αντίκτυπο που μπορεί να έχει μια υποδομή τέτοιας κλίμακας, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής κατανάλωσης νερού και ηλεκτρικής ενέργειας», είπε στο Solomon ο Nicolás González Casares, Ισπανός ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών, ο οποίος ασχολείται με την ενεργειακή πολιτική και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης.

Πρόσθεσε: «Άλλο είναι να προστατεύονται, όπου αυτό είναι αναγκαίο, πληροφορίες που είναι εμπορικά ευαίσθητες και άλλο να εμποδίζεται συστηματικά το κοινό από το να κατανοήσει τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο αυτών των υποδομών».

Σε ερωτήματα που θέσαμε στο πλαίσιο της έρευνας, η Κομισιόν υπερασπίστηκε το νέο σύστημα αξιολόγησης, υποστηρίζοντας ότι έχει ενισχύσει σημαντικά τη διαφάνεια και ότι οι κανόνες εμπιστευτικότητας που προβλέπει είναι σύμφωνοι με το δίκαιο της ΕΕ και τη Σύμβαση του Άαρχους.

Ένα σύστημα «σχεδόν άχρηστο»;

Τα data centers είναι τεράστιες εγκαταστάσεις γεμάτες υπολογιστές και συστήματα ψύξης, που υποστηρίζουν από τις καθημερινές υπηρεσίες διαδικτύου μέχρι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Αποτελούν βασική υποδομή για την ανάπτυξη της βιομηχανίας του AI, έχουν όμως και τεράστιες ανάγκες σε πόρους: καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και, ανάλογα με τον τρόπο ψύξης τους, σημαντικές ποσότητες νερού.

Στην Ιρλανδία, τα data centers κατανάλωσαν το 2025 σχεδόν τόση ηλεκτρική ενέργεια όση κατανάλωσαν συνολικά όλα τα νοικοκυριά της χώρας. Αντιστοιχούσαν στο 23% της καταγεγραμμένης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, έναντι 28% για τα νοικοκυριά. Μια δεκαετία νωρίτερα, το μερίδιο των data centers ήταν μόλις 5%, σύμφωνα με την εθνική στατιστική υπηρεσία της χώρας.

Η έρευνά μας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ σχεδιάζει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers μέσα στα επόμενα πέντε έως επτά χρόνια, ενώ εντείνονται διεθνώς οι αντιδράσεις για τις αυξανόμενες απαιτήσεις τους σε ηλεκτρική ενέργεια και νερό. Σε ορισμένες περιοχές των ΗΠΑ, τα νοικοκυριά πληρώνουν ήδη υψηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, εν μέρει λόγω της αυξανόμενης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας που δημιουργούν τα data centers.

«Κάθε νέο data center διεκδικεί ένα μέρος από κάτι που χρειάζεται η τοπική κοινωνία — από το νερό που πίνουμε μέχρι την ενέργεια που ζεσταίνει τα σπίτια μας», είπε στο Solomon η Cori Crider, εκτελεστική διευθύντρια του Future of Tech Institute. «Ένας έξυπνος σχεδιασμός για την ανάπτυξη των υπολογιστικών υποδομών στην Ευρώπη θα μπορούσε να κερδίσει τη στήριξη του κοινού, εφόσον υπάρχει διαφάνεια για όλα τα σχέδια νέων εγκαταστάσεων και η ανάπτυξη βασίζεται σε καθαρή ενέργεια και προσεκτική διαχείριση του νερού».

Οι νέες ευρωπαϊκές ετικέτες, που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή το 2027, θα κατατάσσουν τα data centers, όπως συμβαίνει και με τις οικιακές συσκευές, από το Α έως το G, ανάλογα με το πόσο αποδοτικά χρησιμοποιούν ενέργεια και νερό.

Ωστόσο, η κατάταξη αυτή δεν θα δείχνει πόση ενέργεια και πόσο νερό καταναλώνει συνολικά κάθε εγκατάσταση.

«Δυσκολεύομαι να δω πώς αυτό μπορεί να θεωρηθεί μέτρο διαφάνειας», είπε στο Solomon ο Christiaan van Veen, συνιδρυτής της Leitmotiv, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που δραστηριοποιείται στη διαμόρφωση και προώθηση πολιτικών γύρω από την τεχνολογία. Χωρίς τα συνολικά στοιχεία κατανάλωσης, ο van Veen χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες κατηγορίες «σχεδόν άχρηστες» για την κατανόηση του συνολικού αντίκτυπου του κλάδου.

Ένα τεράστιο data center θα μπορούσε να λάβει καλύτερη κατάταξη από ένα μικρότερο, παρότι συνολικά καταναλώνει πολύ περισσότερους πόρους. Το μέγεθος της κατανάλωσης φαίνεται από την περίπτωση του data center της Microsoft στο Middenmeer της Ολλανδίας: το 2025 κατανάλωσε 1,17 TW ηλεκτρικής ενέργειας, περίπου το 1% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας εκείνη τη χρονιά, σύμφωνα με δημοσιεύματα του ολλανδικού Τύπου. Μια απλή κατάταξη αποδοτικότητας δεν θα αποκάλυπτε αυτή την κλίμακα κατανάλωσης.

«Η επιλογή να δοθεί έμφαση στην αποδοτικότητα αντί στην πραγματική κατανάλωση πόρων είναι ένα προφανές μειονέκτημα του συστήματος αξιολόγησης της βιωσιμότητας», είπε στο Solomon η Lynn Boylan, Ιρλανδή ευρωβουλεύτρια του Sinn Féin, η οποία είναι μέλος της επιτροπής Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. «Πρέπει να γνωρίζουμε με ακρίβεια πόση πίεση ασκούν αυτά τα μεγαθήρια σε δημόσιους πόρους που ήδη βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση».

Η Κομισιόν είχε δεχθεί εισηγήσεις να συμπεριλάβει στη νέα κατάταξη τη συνολική κατανάλωση ενέργειας και τις εκπομπές άνθρακα. Τεχνική μελέτη που ανέθεσε η ίδια τον Οκτώβριο του 2025 χαρακτήριζε τη διαφάνεια ως προς την κατανάλωση ενέργειας «θεμελιώδους σημασίας για μια ουσιαστική αξιολόγηση της βιωσιμότητας».

Οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας που συμμετείχαν στη μελέτη αντιτάχθηκαν στη δημοσιοποίηση αυτών των στοιχείων, χαρακτηρίζοντάς τα ιδιαίτερα ευαίσθητα. Οι συντάκτες της μελέτης διαφώνησαν. Το ερώτημα, ωστόσο, αν το εμπορικό απόρρητο των διαχειριστών υπερισχύει του δημόσιου συμφέροντος για διαφάνεια, σημείωναν, είναι τελικά «λιγότερο τεχνικό και περισσότερο πολιτικό».

Το σύστημα που ανακοίνωσε αυτόν τον μήνα η Κομισιόν αφήνει εκτός των ετικετών τόσο τη συνολική κατανάλωση ενέργειας όσο και τις εκπομπές άνθρακα.

Η επιλογή αυτή ευθυγραμμίζεται με τις απαιτήσεις των εκπροσώπων του κλάδου. Το Climate Neutral Data Centre Pact, που συγκεντρώνει διαχειριστές data centers και κλαδικές ενώσεις, είχε προειδοποιήσει να μην χρησιμοποιηθούν οι κατηγορίες ως εργαλείο ευρύτερης διαφάνειας και είχε αντιταχθεί στη δημοσιοποίηση στοιχείων που θα μπορούσαν να συνδεθούν με συγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Η European Data Center Association είχε επίσης ζητήσει να περιοριστεί η δημοσιοποίηση αποκλειστικά στις πληροφορίες που εμφανίζονται στις ετικέτες και μόνο με τη μορφή που παρουσιάζονται εκεί.

Η προσπάθεια του κλάδου να διατηρήσει τα στοιχεία αυτά εμπιστευτικά ξεκίνησε πριν ακόμη δημιουργηθεί το σύστημα αξιολόγησης. Το 2024, η Κομισιόν υιοθέτησε τους κανόνες που υποχρεώνουν τα data centers να υποβάλλουν τα στοιχεία στα οποία θα βασίζονται οι νέες ετικέτες. Οι κανόνες περιλάμβαναν μια ευρεία διάταξη που χαρακτήριζε ως εμπορικά εμπιστευτικά τα στοιχεία που υποβάλλει κάθε εγκατάσταση.

Η οργάνωση Corporate Europe Observatory κατέγραψε πρόσφατα πώς το lobbying της βιομηχανίας επηρέασε τη διαμόρφωση αυτών των κανόνων. Η Microsoft και η DigitalEurope, η ένωση που εκπροσωπεί τον κλάδο, πρότειναν συγκεκριμένη διατύπωση για την προστασία της εμπιστευτικότητας, την οποία η Κομισιόν ενσωμάτωσε στον κανονισμό σχεδόν αυτούσια.

Ο van Veen περιγράφει μια αντιστροφή της συνήθους πρακτικής: αντί τα στοιχεία να δημοσιοποιούνται και η εμπιστευτικότητα να αποτελεί εξαίρεση που πρέπει να αιτιολογείται, οι λεπτομερείς κανόνες όρισαν εξαρχής τις πληροφορίες ως εμπιστευτικές.

«Αυτό δεν είναι φυσιολογικό», είπε στο Solomon. «Φαίνεται πως δεν πρόκειται για έναν κλάδο της οικονομίας που αντιμετωπίζεται με τον συνήθη τρόπο».

Ένας χρόνος αναζήτησης των στοιχείων

Για έναν χρόνο, αναζητήσαμε τα στοιχεία κατανάλωσης των data centers και στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ. Τα αιτήματά μας συνάντησαν αρνήσεις, καθυστερήσεις και ελλιπείς απαντήσεις. Οι αρχές επικαλέστηκαν διαφορετικούς λόγους: από την εμπορική εμπιστευτικότητα έως τον ισχυρισμό ότι τα στοιχεία βρίσκονταν στις Βρυξέλλες και όχι στην κατοχή τους.

Στην Ιρλανδία, οι αρχές δημοσιοποίησαν την αλληλογραφία τους με την Κομισιόν, αλλά όχι τα datasets, υποστηρίζοντας ότι «η εμπιστευτικότητά τους προστατεύεται από τον νόμο». Στην Κύπρο, αξιωματούχοι χαρακτήρισαν τα στοιχεία εμπιστευτικά και εμπορικά ευαίσθητα. Στη Σουηδία, δικαστήριο διέταξε την αρμόδια υπηρεσία ενέργειας να επανεξετάσει την άρνησή της· η υπηρεσία το έκανε και αρνήθηκε ξανά να δημοσιοποιήσει τα στοιχεία, επικαλούμενη την εμπιστευτικότητά τους.

Άλλες αρχές υποστήριξαν ότι τα στοιχεία βρίσκονταν στις Βρυξέλλες, παρότι οι κανόνες της ΕΕ προβλέπουν ρητά ότι τα κράτη-μέλη έχουν πρόσβαση στις δηλώσεις των data centers που βρίσκονται στην επικράτειά τους. Στην Τσεχία και τη Φλάνδρα, οι αρχές μας είπαν ότι οι διαχειριστές υπέβαλλαν τα στοιχεία απευθείας στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων. Στη Δανία, η αιτιολογία άλλαξε στην πορεία: αρχικά επικαλέστηκαν τα εμπορικά συμφέροντα των εταιρειών, ενώ κατά την επανεξέταση υποστήριξαν ότι δεν είχαν στην κατοχή τους τα στοιχεία.

Απευθυνθήκαμε τελικά στην ίδια την Κομισιόν, ζητώντας στοιχεία για εγκαταστάσεις σε τέσσερις χώρες. Μας έδωσε έγγραφα για την εφαρμογή του συστήματος, όχι όμως τα ίδια τα στοιχεία κατανάλωσης, επικαλούμενη τα εμπορικά συμφέροντα των εταιρειών. Τον Ιούνιο του 2026, έπειτα και από διοικητική προσφυγή, επέμεινε στην άρνησή της. Στη συνέχεια, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής ξεκίνησε έρευνα για την υπόθεση, έπειτα από καταγγελία των δημοσιογράφων της έρευνας.

Τα στοιχεία δημοσιοποιήθηκαν, αλλά αλλοιωμένα

Ορισμένες εθνικές αρχές έδωσαν τελικά στοιχεία, αποκαλύπτοντας όμως ασυνέπειες στην εφαρμογή των κανόνων εμπιστευτικότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα στοιχεία ήταν διαθέσιμα, αλλά όχι πραγματικά αξιοποιήσιμα.

Στη Γαλλία, έπειτα από προσφυγή των δημοσιογράφων της έρευνας, η αρμόδια ανεξάρτητη αρχή για την πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα, CADA, τάχθηκε υπέρ της δημοσιοποίησης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα μπορούσαν να ταυτοποιηθούν μεμονωμένες εγκαταστάσεις. Το υπουργείο αφαίρεσε ονόματα και διευθύνσεις, αλλά έκανε και κάτι ακόμα: ανακάτεψε τις τιμές μεταξύ διαφορετικών γραμμών του αρχείου excel. Έτσι, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός data center μπορούσε να συνδυάζεται με την κατανάλωση νερού ενός άλλου. Είχαμε τους αριθμούς, δεν μπορούσαμε όμως να γνωρίζουμε ποια στοιχεία αφορούσαν την ίδια εγκατάσταση.

Στη Γερμανία, χρειάστηκαν περίπου εννέα μήνες για να λάβουμε ουσιαστική απάντηση. Τελικά, οι αρχές μας παρέπεμψαν σε δημόσιο μητρώο που περιλαμβάνει στοιχεία για μεμονωμένες εγκαταστάσεις — ακριβώς το είδος της δημοσιοποίησης που η Κομισιόν είχε αρνηθεί, επικαλούμενη λόγους εμπιστευτικότητας.

Και το γερμανικό μητρώο, όμως, είχε κενά. Στην ανάλυσή μας δεν εντοπίσαμε καταχωρίσεις για μεγάλους αμερικανικούς διαχειριστές, μεταξύ άλλων τις Digital Realty και Equinix.

Τι αποκαλύπτουν τα ολλανδικά στοιχεία

Η Ολλανδία αποτέλεσε μία από τις λίγες περιπτώσεις όπου μπορέσαμε να αποκτήσουμε στοιχεία για μεμονωμένες εγκαταστάσεις. Οι αρχές μας έδωσαν δεδομένα, ενώ παράλληλα δημοσίευσαν στοιχεία στον δικό τους ηλεκτρονικό πίνακα. Η Microsoft ήταν μεταξύ των διαχειριστών που συμφώνησαν να δημοσιοποιήσουν τα στοιχεία κατανάλωσής τους.

Οι δημοσιοποιήσεις αυτές έδειξαν ότι η μυστικότητα δεν ήταν καθολική. Η διαφάνεια, όμως, είχε σαφή όρια: η έρευνά μας διαπίστωσε ότι σχεδόν τα μισά εμπορικά data centers που υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία απουσίαζαν από το επίσημο μητρώο. Ακόμη και μεταξύ των 104 εγκαταστάσεων που περιλαμβάνονταν σε αυτό, λιγότερες από τις μισές είχαν δημοσιοποιήσει στοιχεία για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι επίσημες πηγές έδιναν επίσης διαφορετική εικόνα για τη συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του κλάδου. Με βάση στοιχεία των διαχειριστών των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, η εθνική στατιστική υπηρεσία υπολόγισε ότι τα data centers κατανάλωσαν 5,1 TW ηλεκτρικής ενέργειας το 2024 — ποσότητα αντίστοιχη με την ετήσια κατανάλωση σχεδόν 2 εκατ. νοικοκυριών. Ο πίνακας δεδομένων της Κομισιόν εμφάνιζε για την ίδια χρονιά έναν αισθητά χαμηλότερο αριθμό: μόλις το 17% της συνολικής κατανάλωσης που κατέγραψε η ολλανδική στατιστική υπηρεσία.

Ο van Veen χαρακτήρισε τις αντικρουόμενες επίσημες εκτιμήσεις «καταστροφικές» από την άποψη της δημόσιας πολιτικής, «γιατί πλέον δεν ξέρεις ποια στοιχεία να εμπιστευτείς».

Η απόκλιση αυτή θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα: πόσο μέρος της πραγματικής κατανάλωσης των data centers καταγράφει τελικά το ευρωπαϊκό σύστημα;

Τα κενά πίσω από τις κατηγορίες

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, πολλές εταιρείες και τα data centers τους απουσίαζαν από τη βάση δεδομένων. Η ίδια η Κομισιόν διαπίστωσε ότι μόλις περίπου το 36% των data centers που εκτιμάται ότι υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία το έκαναν κατά την πρώτη περίοδο αναφοράς, το 2024.

Η αλληλογραφία που εξασφαλίσαμε αποκαλύπτει πόσο δύσκολη ήταν η προσπάθεια να πειστούν οι διαχειριστές να συμμετάσχουν. Τον Μάιο του 2025, το υπουργείο Περιβάλλοντος της Σλοβενίας ενημέρωσε την Κομισιόν ότι οι μοναδικές απαντήσεις που είχε λάβει προέρχονταν από εγκαταστάσεις τόσο μικρές ώστε να μην υποχρεούνται καν να υποβάλουν στοιχεία.

Σε άλλες ανταλλαγές, αξιωματούχοι της Κομισιόν ενθάρρυναν τις χώρες να υποβάλλουν στοιχεία «ακόμη και με μερικά ή καθόλου δεδομένα», ώστε να εμφανίζονται στον δημόσιο πίνακα και να τα διορθώνουν ή συμπληρώνουν αργότερα. Έτσι, η παρουσία μιας χώρας στον πίνακα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι διέθεσε αξιοποιήσιμα στοιχεία κατανάλωσης.

Ο δημόσιος πίνακας της Κομισιόν συγκεντρώνει τις υποβολές των data centers σε συνολικά στοιχεία κατανάλωσης ανά χώρα. Πρόκειται, επομένως, για μια μερική εικόνα: δεν δείχνει πόσο καταναλώνει κάθε εγκατάσταση ούτε τι σημαίνει αυτή η κατανάλωση για τους τοπικούς πόρους.

Τα κενά αυτά δυσκολεύουν και τις συγκρίσεις από χρονιά σε χρονιά. Η επικαιροποίηση του πίνακα τον Σεπτέμβριο κατέγραψε λιγότερες εγκαταστάσεις που υπέβαλαν στοιχεία σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, αλλά περίπου 25% υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας και 50% υψηλότερη κατανάλωση νερού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας.

Οι αυξήσεις αυτές δεν μπορούν, ωστόσο, να ερμηνευτούν ως πραγματική αύξηση της κατανάλωσης του κλάδου: διαφορετικές εγκαταστάσεις υπέβαλαν στοιχεία κάθε χρονιά. Τα συνολικά μεγέθη, επομένως, δεν επιτρέπουν ασφαλή σύγκριση της κατανάλωσης ενέργειας και νερού στον χρόνο.

Η Κομισιόν απάντησε στο πλαίσιο της έρευνά μας ότι αρχική προτεραιότητά της ήταν να δημιουργήσει το μητρώο και ότι εξακολουθεί να αξιολογεί την ποσότητα και την ποιότητα των στοιχείων που έχουν υποβληθεί. «Όπως συμβαίνει με κάθε νέα υποχρέωση υποβολής στοιχείων, απαιτείται μια περίοδος σταδιακής εφαρμογής», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας τη βάση δεδομένων «τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία μέχρι σήμερα για να συζητήσουμε τη βιωσιμότητα του κλάδου».

Η ελλιπής εικόνα της Ελλάδας

Στην Ελλάδα, τα κενά στα διαθέσιμα στοιχεία συνυπάρχουν με σχέδια για μεγάλη επέκταση των data centers. Προηγούμενη έρευνα του Solomon είχε εντοπίσει 21 data centers που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, συνολικής ισχύος 44 MW. Οι εγκαταστάσεις αυτές καταναλώνουν περίπου 65 GW ηλεκτρικής ενέργειας τον χρόνο — ποσότητα για να καλύψει τις ανάγκες 15.000 νοικοκυριών, δηλαδή μιας μικρής πόλης.

Η πλειονότητά τους θα υπαγόταν στην υποχρέωση υποβολής στοιχείων της Κομισιόν. Ο ευρωπαϊκός πίνακας, ωστόσο, καταγράφει μόλις εννέα.

Οι ελληνικές Αρχές δεν έχουν ακόμη δώσει τα στοιχεία κατανάλωσης που ζητήσαμε με επίσημο αίτημα πρόσβασης σε δεδομένα τον Οκτώβριο του 2025.

Την ίδια στιγμή, τουλάχιστον οκτώ ακόμη έργα, συνολικής ισχύος 547,5 MW, έχουν εξασφαλίσει σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο, ενώ άλλες 30 αιτήσεις, συνολικής ισχύος σχεδόν 3 GW, παρέμεναν σε εκκρεμότητα την περασμένη άνοιξη.

Τα ευρήματα αυτά αποτελούν μέρος της πρώτης χαρτογράφησης των data centers στην Ελλάδα από το Solomon, που δημοσιεύουμε μαζί με την παρούσα έρευνα. Ο διαδραστικός χάρτης καταγράφει τις εγκαταστάσεις που λειτουργούν ήδη, που βρίσκονται υπό κατασκευή αλλά και τα έργα που σχεδιάζονται, δίνοντας για πρώτη φορά μια συνολική εικόνα της κλίμακας της επέκτασης του κλάδου στη χώρα.

Η έρευνά μας διαπίστωσε ότι ορισμένα έργα έχουν ήδη εξασφαλίσει σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο, ενώ κρίσιμα ερωτήματα για την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας και νερού παραμένουν ανοιχτά — όπως και το τι μπορεί να σημαίνει η επέκταση αυτή για τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.

Για τους κατοίκους που βλέπουν νέα έργα να σχεδιάζονται κοντά στα σπίτια τους, τα κενά δεν περιορίζονται στην κατανάλωση. Αφορούν και τον ίδιο τον περιβαλλοντικό έλεγχο.

Στη Χριστούπολη, γειτονιά στην περιοχή των Σπάτων, δύο data centers κοντά σε κατοικίες έχουν συνολική ισχύ άνω των 20 MW — το όριο πάνω από το οποίο, σύμφωνα με το ελληνικό πλαίσιο αδειοδότησης, απαιτείται πλήρης μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Επειδή όμως κάθε έργο ξεχωριστά βρίσκεται κάτω από το όριο, κανένα από τα δύο δεν υποβλήθηκε σε πλήρη μελέτη.

Μια εγκατάσταση της Microsoft, λίγο πιο μακριά από τη γειτονιά, υποβλήθηκε σε μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Στα έγγραφα αδειοδότησης αναφέρεται ότι κατά τη δημόσια διαβούλευση δεν κατατέθηκαν σχόλια από πολίτες. Κάτοικοι, ωστόσο, λένε ότι δεν συμμετείχαν επειδή δεν γνώριζαν ότι σχεδιάζονταν οι εγκαταστάσεις.

«Έφεραν τη Microsoft με τυμπανοκρουσίες, σε μια εποχή που ο κόσμος δεν ήξερε τι είναι ένα data center ούτε τι σημαίνει για το περιβάλλον σε ό,τι αφορά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού», είπε στο Solomon ο Ηλίας Γρατσιάς, κάτοικος της περιοχής.

Για κατοίκους όπως ο Γρατσιάς, τα στοιχεία κατανάλωσης από τις εγκαταστάσεις που λειτουργούν ήδη θα μπορούσαν να δώσουν μια βάση για να ελεγχθούν οι υποσχέσεις των εταιρειών για τα νέα έργα: πόση ηλεκτρική ενέργεια και πόσο νερό θα χρειαστούν και τι θα σημαίνει αυτό για τις τοπικές κοινωνίες.

Το ίδιο ερώτημα έχει θέσει και στη Βουλή ο Αλέξανδρος Αυλωνίτης, βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και εκλεγμένος στην Κέρκυρα. Όπως είπε στο Solomon, οι κοινοβουλευτικές ερωτήσεις του για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers δεν έφεραν στο φως ούτε στοιχεία κατανάλωσης ούτε αντίγραφα των μελετών στις οποίες παραπέμπουν οι αρμόδιες αρχές.

«Μας κρατούν όλους στο σκοτάδι», είπε ο Αυλωνίτης. «Δεν είμαστε καταρχήν αντίθετοι στα data centers… Είμαστε αντίθετοι στην εγκατάστασή τους χωρίς να γνωρίζουμε σε τι ακριβώς μπαίνουμε».

Η αμφισβήτηση της μυστικότητας

Η έρευνά μας περνά πλέον από την αναζήτηση των στοιχείων στην αμφισβήτηση των ίδιων των κανόνων που τα κρατούν μυστικά.

Η προσφυγή, που κατατέθηκε αυτή την εβδομάδα, ζητά από το αρμόδιο όργανο για την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης του Άαρχους να διαπιστώσει αν η ΕΕ παραβιάζει τις υποχρεώσεις της ως προς την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Αμφισβητεί τόσο τους κανόνες που χαρακτηρίζουν ως εμπορικά εμπιστευτικά τα στοιχεία που υποβάλλουν τα μεμονωμένα data centers όσο και τον τρόπο με τον οποίο η Κομισιόν τους χρησιμοποιεί για να αρνείται τη δημοσιοποίησή τους.

Η Σύμβαση του Άαρχους έχει επίσης αποτελέσει νομικό έρεισμα σε υπόθεση που αφορούσε το σκάνδαλο εκπομπών της Volkswagen και την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Το 2019, γερμανικό δικαστήριο διέταξε τη δημοσιοποίηση εγγράφων της έρευνας, απορρίπτοντας την επίκληση του εμπορικού απορρήτου.

Σύμφωνα με την προσφυγή μας, η Κομισιόν δεν στάθμισε το δημόσιο συμφέρον από τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών ούτε εξέτασε αν θα μπορούσε να δώσει στη δημοσιότητα, έστω και εν μέρει, τα επίμαχα έγγραφα.

«Δεν πιστεύουμε ότι αυτό το τείχος σιωπής είναι αποτέλεσμα σύμπτωσης», αναφέρεται στην προσφυγή, η οποία κάνει λόγο για «σαφή και συνεπή επιλογή των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σε ολόκληρη την ΕE να περιορίζουν ή να αποθαρρύνουν την πρόσβαση στις πληροφορίες και να δυσχεραίνουν την κατανόηση των επιδόσεων των data centers και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους».

«Αν η Κομισιόν έχει αποφασίσει, όπως και έχει κάνει, να προστατεύσει τον κλάδο παρέχοντάς του μια τόσο γενναιόδωρη εξαίρεση από τη δημοσιοποίηση», είπε ο van Veen, «τότε είναι δουλειά των δημοσιογράφων, των οργανώσεων και άλλων να διεκδικούν περισσότερη διαφάνεια».

Σχολιάζοντας την προσφυγή, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Αλέξανδρος Αυλωνίτης είπε στο Solomon: «Η κατανάλωση ενέργειας και νερού δεν αποτελεί εμπορικό απόρρητο. Οι πολίτες χρειάζονται ενέργεια και νερό στην καθημερινότητά τους· δεν χρειάζονται υποσχέσεις για αποδοτικότητα».

** Η δημοσίευση αυτή αποτελεί μέρος της δημοσιογραφικής έρευνας «Data Centre Silence», που συντονίζεται από το Lighthouse Reports, σε συνεργασία με το Solomon (Ελλάδα), το Mediapart (Γαλλία), το El Confidencial (Ισπανία), το Il Manifesto (Ιταλία) και το Trouw (Ολλανδία).