Royal Caribbean: Η πολυεθνική της κρουαζιέρας που έφτιαξε ιδιωτικό προορισμό στη Σαντορίνη

Κάθε λίγα λεπτά, μια λέμβος δένει στο λιμάνι. Κάθε λίγα λεπτά, ακούγεται στα αγγλικά η ίδια ερώτηση: «Αυτή είναι η ουρά για το τελεφερίκ;»

Είναι το πρωί της 21ης Ιουλίου 2026, μιας από τις πιο ζεστές ημέρες του φετινού καλοκαιριού. Από το παλιό λιμάνι των Φηρών, στη Σαντορίνη, διακρίνονται τα δύο θηριώδη κρουαζιερόπλοια που έχουν καταπλεύσει σήμερα στο νησί: το Odyssey of the Seas, με 4.497 επιβάτες, και το Costa Deliziosa, με 2.260. Στα ανοιχτά βρίσκεται και το μικρότερο World Traveller, με 160 επιβάτες.

Από τα κρουαζιερόπλοια, οι επιβάτες φτάνουν στον όρμο των Φηρών με λέμβους. Από εκεί, θα ανέβουν στην πρωτεύουσα του νησιού. Οι περισσότεροι περιμένουν σε μια ουρά δεκάδων μέτρων για το τελεφερίκ. Όσοι θέλουν να αποφύγουν την μακρά αναμονή, παίρνουν μόνοι τους τον δρόμο των 587 σκαλιών. Κάποιοι άλλοι επιλέγουν να ανέβουν τα σοκάκια με γαϊδουράκια — μια πρακτική που έχει προκαλέσει επανειλημμένα αντιδράσεις από φιλοζωικές οργανώσεις.

Όσοι δεν αποβιβαστούν στο παλιό λιμάνι των Φηρών, εξυπηρετούνται από το λιμάνι του Αθηνιού. Από κει, η μετακίνησή τους συνεχίζεται με κάποιο από τα χιλιάδες βανάκια και πούλμαν που κυκλοφορούν στη Σαντορίνη, και έχουν συνήθως μισθωθεί εκ των προτέρων από τις ίδιες τις εταιρείες κρουαζιέρας.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Solomon, σχεδόν ένα εκατομμύριο επιβάτες κρουαζιέρας αναμένεται να επισκεφθούν τη Σαντορίνη μεταξύ Απριλίου και Δεκεμβρίου φέτος — αριθμός πάνω από 60 φορές μεγαλύτερος από τον μόνιμο πληθυσμό του νησιού, που με βάση την απογραφή του 2021 ανέρχεται σε περίπου 15.000 κατοίκους.

Από τους επισκέπτες κρουαζιέρας, ένας στους τρεις θα είναι επιβάτες πλοίων που ανήκουν σε θυγατρικές της Royal Caribbean Group – της Royal Caribbean International, της Celebrity Cruises και της Silversea.

Για χρόνια, κάτοικοι και επαγγελματίες συζητούν αν τα οικονομικά οφέλη της κρουαζιέρας δικαιολογούν την πίεση που ασκεί στους δρόμους, τους δημόσιους χώρους και τις υποδομές του νησιού.

Το νέο μοντέλο κρουαζιέρας που υλοποιεί αυτή τη στιγμή στην Σαντορίνη η Royal Caribbean Group οξύνει αυτή τη συζήτηση, θέτοντας ένα νέο ερώτημα: αν οι εταιρείες κρουαζιέρας ελέγχουν όλο και περισσότερο το πού τρώνε, πίνουν και περνούν τον χρόνο τους οι επιβάτες τους όταν βρίσκονται στη στεριά, πόση αξία τελικά απομένει για τους προορισμούς που επισκέπτονται;

Η εταιρεία αγόρασε ένα beach bar στη Βλυχάδα, στο νότιο τμήμα του νησιού, και το μετέτρεψε σε χώρο για τους επιβάτες των πλοίων της. Οι επικριτές της μιλούν για μια «κλειστή δομή-θέρετρο», που θυμίζει τα ιδιωτικά νησιά της Καραϊβικής. Πρόκειται για τον πρώτο ιδιωτικό προορισμό της εταιρείας στην Ευρώπη.

Μέσα από την εξέταση εγγράφων, την ανάλυση δεδομένων, συνεντεύξεις και επιτόπιο ρεπορτάζ στη Σαντορίνη, το Solomon εξετάζει το νέο μοντέλο κρουαζιέρας που προωθεί – για πρώτη φορά και στην Ελλάδα – η Royal Caribbean Group μέσα από τη δημιουργία ιδιωτικών προορισμών και «branded» εμπειριών. Την ώρα που η κρουαζιέρα βρίσκεται όλο και ψηλότερα στις προτεραιότητες της χώρας και αναβαθμίσεις υποδομών υλοποιούνται σε λιμάνια όπως ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη και το Ηράκλειο, κάτοικοι, επιχειρηματίες και εργαζόμενοι στον τουρισμό στη Σαντορίνη αμφισβητούν το πραγματικό οικονομικό όφελος, ενώ επισημαίνουν την πίεση που ασκεί στις υποδομές του νησιού. Παράλληλα, περιβαλλοντικές  οργανώσεις και ερευνητές κάνουν λόγο για μία τουριστική δραστηριότητα με σοβαρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Βουτιές και gyros στο Royal Beach Club Santorini

Είναι λίγο μετά τις 6 το απόγευμα και το προσωπικό που εργάζεται στο Royal Beach Club Santorini είναι υπ’ ατμόν καθώς προετοιμάζεται να υποδεχτεί επιβάτες του Odyssey of the Seas. Επτά πούλμαν χωρητικότητας περίπου πενήντα ατόμων έκαστο είναι προγραμματισμένα να φτάσουν σύντομα.

Στην ιστοσελίδα της, η Royal Caribbean περιγράφει τον χώρο ως το «πρώτο Royal Beach Club στην Ευρώπη» και υπόσχεται στους επισκέπτες «τον ευκολότερο τρόπο να απολαύσουν ό,τι καλύτερο έχει να προσφέρει το νησί».

Έναντι περίπου 200 δολαρίων (175 ευρώ), οι επιβάτες μπορούν να περάσουν τρεισήμισι ώρες στον χώρο με all-inclusive παροχές, που περιλαμβάνουν μεταφορά, φαγητό, ποτά, πρόσβαση στην παραλία και ψυχαγωγία. «Όλα όσα χρειάζεστε έχουν ήδη τακτοποιηθεί», διαβεβαιώνει η εταιρεία τους υποψήφιους επισκέπτες.

Με έδρα το Μαϊάμι της Φλόριντα, η εταιρεία διαχειρίζεται επτά brands κρουαζιέρας και αναφέρει ότι από την ίδρυσή της έχει υποδεχθεί περισσότερους από 100 εκατομμύρια επιβάτες. Το 2025 κατέγραψε συνολικά έσοδα 17.9 δισ. δολαρίων (15.75 δισ. ευρώ) και καθαρά κέρδη 4.3 δισ. δολαρίων (3.79 δισ. ευρώ).

Η Royal Caribbean έχει βρεθεί επανειλημμένα υπόλογη για περιβαλλοντικά ζητήματα που συνδέονται με τη λειτουργία κρουαζιερόπλοιων του στόλου της. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, τουλάχιστον πέντε πλοία της ερευνήθηκαν στις ΗΠΑ για παράνομες απορρίψεις πετρελαϊκών καταλοίπων και άλλων ρύπων στη θάλασσα, ψευδείς καταχωρήσεις στα Βιβλία Πετρελαίου (επίσημο ναυτικό έγγραφο), και απόπειρες απόκρυψης των παραβάσεων. 

Οι υποθέσεις οδήγησαν σε ποινικές κυρώσεις και σημαντικά πρόστιμα εις βάρος της εταιρείας. Το 2024, στην εταιρεία επιβλήθηκε επιπλέον διοικητική ποινή από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) για παραβάσεις σχετικά με τη διαχείριση επικίνδυνων αποβλήτων.

Η Royal Caribbean διαθέτει πλέον ένα διαρκώς διευρυνόμενο χαρτοφυλάκιο ιδιωτικών νησιών, αποκλειστικών beach clubs και branded εμπειριών στην ξηρά, σχεδιασμένων ώστε να κρατούν τους επιβάτες μέσα στο δικό της περιβάλλον και μετά την αποβίβασή τους από τα πλοία. Στην πιο πρόσφατη ετήσια έκθεσή της προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC), η εταιρεία αναφέρει ότι το χαρτοφυλάκιο Royal Beach Club προσφέρει στους επισκέπτες «μια αποκλειστική και branded εμπειρία σε λιμάνια με αυξημένη κίνηση».

Η Σαντορίνη αποτελεί την πρώτη ευρωπαϊκή δοκιμή αυτού του μοντέλου.

Πηγές από τον κλάδο της κρουαζιέρας είπαν στο Solomon ότι δεν γνωρίζουν αντίστοιχη εγκατάσταση που να λειτουργεί από μεγάλη εταιρεία κρουαζιέρας σε άλλο σημείο της Ευρώπης.

Η ίδια η ιδέα, ωστόσο, δεν είναι καινούργια. Η Royal Caribbean ήδη λειτουργεί ή σχεδιάζει αντίστοιχους προορισμούς στις Μπαχάμες, το Μεξικό και τον Νότιο Ειρηνικό. Αυτό που διαφοροποιεί τη Σαντορίνη από τα υφιστάμενα εγχειρήματα της Royal Caribbean δεν είναι το επιχειρηματικό μοντέλο, αλλά το περιβάλλον στο οποίο εφαρμόζεται.

Σε αντίθεση με τους ιδιωτικούς προορισμούς της εταιρείας αλλού —οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί εξαρχής για τους επιβάτες κρουαζιέρας, όπως το CocoCay στις Μπαχάμες— η Σαντορίνη δεν είναι ένα απομονωμένο νησί που αναπτύχθηκε ειδικά για την κρουαζιέρα. Είναι ένας από τους πιο γνωστούς τουριστικούς προορισμούς της Ευρώπης, με μια οικονομία που βασίζεται σε ανεξάρτητα ξενοδοχεία, εστιατόρια, οινοποιεία, καταστήματα και τουριστικές επιχειρήσεις.

Τρεις μήνες μετά το άνοιγμα του club, ο Δήμος Θήρας ανέφερε ότι παρακολουθεί τις επιπτώσεις του στην ευρύτερη τουριστική οικονομία του νησιού. Σε γραπτή απάντησή του προς το Solomon, ο Δήμος υποστήριξε ότι η διασπορά των επισκεπτών σε ολόκληρο το νησί δημιουργεί σημαντικά οφέλη τόσο για τις τοπικές επιχειρήσεις όσο και για την ίδια την εμπειρία των επισκεπτών. Αντίθετα, κατέληξε, η συγκέντρωση των επιβατών σε έναν ενιαίο ιδιωτικό χώρο έχει «αρνητικό αντίκτυπο στην τοπική κοινωνία και οικονομία».

Ο δήμος Σαντορίνης αντιδρά

Η δημοτική Αρχή της Σαντορίνης είχε αντιταχθεί στην επένδυση της Royal Caribbean Group στο νησί από νωρίς.

Ήδη από τον Οκτώβριο του 2025, το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Θήρας είχε εκφράσει την «κατηγορηματική αντίθεσή του σε κάθε σχέδιο δημιουργίας τουριστικής ζώνης, κλειστού χωριού ή περιοχής αποκλειστικής πρόσβασης για επιβάτες οιασδήποτε εταιρείας κρουαζιέρας».

Τον Μάιο του 2026, η Royal Caribbean Group ανακοίνωσε την έναρξη πώλησης εισιτηρίων και «για τους υπέροχους ανθρώπους της Σαντορίνης», στο πλαίσιο της δημιουργίας «γνήσιων δεσμών με τις κοινότητες που επισκεπτόμαστε». Τα εισιτήρια για τους ενήλικες κοστολογούνται στα 118 ευρώ. Στην ιστοσελίδα της, η εταιρεία αναφέρει ότι «οι ντόπιοι Έλληνες κάτοικοι θα μπορούν να αγοράζουν εισιτήριο στην πόρτα», τις ημέρες που στο νησί βρίσκεται πλοίο της Royal Caribbean, «με την προϋπόθεση διαθεσιμότητας».

«[Η Royal Caribbean] παίρνει τους επισκέπτες που φέρνει με το πλοίο της και τους πηγαίνει σε μια κλειστή δομή και επωφελείται στο μέγιστο βαθμό εκείνη και όχι η κοινωνία», είπε στο Solomon o δήμαρχος Θήρας, Νίκος Ζώρζος.

Ο δήμαρχος είπε στο Solomon ότι πρόκειται να εφαρμοστεί ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης των αφίξεων κρουαζιέρας, που θα προβλέπει αρνητική μοριοδότηση για τις εταιρείες που ακολουθούν παρόμοιες πρακτικές. Η μοριοδότηση θα επηρεάσει και την προτεραιότητα που έχει η κάθε εταιρεία στην κατανομή θέσεων ελλιμενισμού (berth allocation). Η σχετική απόφαση αναμένεται να ληφθεί εντός του Αυγούστου.

Στη λειτουργία του Royal Beach Club αντιδρά και ο Εμπορικός Σύλλογος Θήρας. Ο Γιώργος Διαμαντόπουλος, Γενικός Γραμματέας του Εμπορικού Συλλόγου Θήρας, είπε στο Solomon ότι «δεν θέλουμε να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου ένα κρουαζιερόπλοιο έρχεται, κατεβάζει τον κόσμο του, τον πάει στη δική του κλειστή δομή, του λέει ότι αυτή είναι η Σαντορίνη, τον ξαναβάζει στο πούλμαν, τον πάει στο πλοίο και φεύγει». 

Η κρουαζιέρα στη Σαντορίνη

Η διαχείριση της κρουαζιέρας αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα για τη Σαντορίνη. Σε έκθεση του Πανεπιστημίου Αιγαίου αναφέρεται ότι το 2017, σε ακραίες περιπτώσεις, στο νησί αποβιβάζονταν μέχρι και 18.000 άτομα ημερησίως. 

Το 2018, ο Δήμος Θήρας επέβαλε ημερήσιο όριο 8.000 επιβατών. Το όριο καταργήθηκε τα επόμενα χρόνια, με αποτέλεσμα το 2023 να καταγραφούν 63 ημέρες κατά τις οποίες οι αφίξεις ξεπέρασαν τους 10.000 έως 11.000 επιβάτες ημερησίως. Το ημερήσιο πλαφόν επανήλθε το 2025.

«Πριν από την εφαρμογή του berth allocation, η κατάσταση με την κρουαζιέρα ήταν ανεξέλεγκτη. Έρχονταν όσα πλοία ήθελαν, όποιες μέρες ήθελαν, και αποβίβαζαν όσο κόσμο ήθελαν», λέει στο Solomon ο δήμαρχος Θήρας, Νίκος Ζώρζος.

Από το 2025, με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και Τουρισμού, οι επιβάτες κρουαζιέρας που αποβιβάζονται στη Σαντορίνη και τη Μύκονο κατά τους θερινούς μήνες καταβάλλουν τέλος ύψους 20 ευρώ. 

Από τα συνολικά σχετικά έσοδα, ο δήμος Θήρας έλαβε 3.35 εκατ. ευρώ για το 2025 και 320.000 ευρώ για το πρώτο πεντάμηνο του 2026, τα οποία έχουν ενταχθεί στον προϋπολογισμό του δήμου για έργα υποδομών.

Φέτος, ο Δήμος Θήρας εισήγαγε ένα ακόμη μέτρο: το 70% των επιβατών κρουαζιέρας θα κατευθύνεται καθημερινά στο παλιό λιμάνι των Φηρών, ενώ το 30% θα εξυπηρετείται από τον Αθηνιό.

Η ρύθμιση έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού επιβατών στο παλιό λιμάνι μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες συνωστισμού. Τον περασμένο Ιούνιο, ο διευθύνων σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Κρουαζιέρας (CLIA), Bud Darr, υποστήριξε ότι, πέρα από την ταλαιπωρία των επισκεπτών, η κατάσταση εγείρει και ζητήματα ασφάλειας.

Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται το τελεφερίκ.

Κατασκευάστηκε το 1982 με δωρεά της Λούλας και του Βαγγέλη Νομικού προς τον Δήμο Θήρας, με την πρόβλεψη ότι τα καθαρά έσοδά του θα διανέμονται στις 13 κοινότητες του νησιού.

Για τους περισσότερους επιβάτες κρουαζιέρας αποτελεί τη βασική πύλη προς τα Φηρά. Η διαδρομή διαρκεί περίπου τρία λεπτά, κοστίζει συνολικά 20 ευρώ μετ’ επιστροφής και η μέγιστη μεταφορική του ικανότητα ανέρχεται σε περίπου 600 άτομα ανά ώρα.

Το 2025, σύμφωνα με τους δημοσιευμένους ισολογισμούς του Ιδρύματος Λούλας & Ευάγγελου Νομικού, τα έσοδα από τη λειτουργία του ξεπέρασαν τα 12 εκατ. ευρώ.

Εκτόξευση των αφίξεων κρουαζιέρας

Το 2015, οι επισκέπτες κρουαζιέρας στη Σαντορίνη ήταν 790.000. Το 2025, ήταν περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια. Μέσα σε μία δεκαετία, οι επισκέπτες κρουαζιέρας έχουν σχεδόν διπλασιαστεί.

Αυτό δεν αφορά μόνο τη Σαντορίνη. Ο τουρισμός κρουαζιέρας καταγράφει ανοδική πορεία από το 2017 μέχρι και το 2020, όταν η πανδημία πάγωσε τον τουρισμό. Όμως ήδη από το 2021, η εικόνα άρχισε να αντιστρέφεται, ενώ από το 2023 κι έπειτα καταγράφεται κάθε χρόνο και νέο ιστορικό ρεκόρ σε αριθμό επισκεπτών στα ελληνικά λιμάνια.

Σήμερα, η Σαντορίνη αποτελεί τον τρίτο πιο δημοφιλή προορισμό κρουαζιέρας στην Ελλάδα, μετά τον Πειραιά και τη Μύκονο. 

Το Τουριστικό Παρατηρητήριο Σαντορίνης, που σύστησε το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, είχε επισημάνει ήδη από το 2017 ότι η διέλευση τόσο των περαστικών επισκεπτών που χρησιμοποιούν το αεροδρόμιο της Σαντορίνης για να μεταβούν σε άλλα κυκλαδονήσια, όσο και των επιβατών κρουαζιέρας έχει ως αποτέλεσμα «να επιβαρύνονται οι ήδη επιβαρυμένες υποδομές της με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ικανοποίηση των τουριστών που την έχουν επιλέξει ως προορισμό».

Η παραδοχή του υπουργείου Τουρισμού

Το ζήτημα κόστους-οφέλους φαίνεται να απασχόλησε και συνάντηση της ελληνικής κυβέρνησης με εκπροσώπους της Royal Caribbean Cruises τον Σεπτέμβριο του 2019, δύο μήνες μετά την εκλογή της Νέας Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της Κομισιόν, «το υπουργείο Τουρισμού χαιρέτισε το ενδιαφέρον RCC [σ.σ. Royal Caribbean Cruises]  για την ανάπτυξη του τουρισμού στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων τοποθεσιών που προς το παρόν σχεδόν δεν εμφανίζονται στον τουριστικό χάρτη».

Ωστόσο, όπως αναφέρει το έγγραφο, το υπουργείο Τουρισμού υποστήριξε ότι η εταιρεία πρέπει «να καταβάλει προσπάθειες για να ανταποκριθεί στις ανησυχίες των τοπικών κοινοτήτων όσον αφορά (i) την κατανομή των θέσεων ελλιμενισμού (δηλ. τις αφίξεις σε κατάλληλες ώρες) και (ii) την περιορισμένη προστιθέμενη αξία που προσφέρουν προς το παρόν αυτές οι επισκέψεις στις τοπικές κοινότητες».

Τον Σεπτέμβριο του 2025, η υπουργός Τουρισμού, Όλγα Κεφαλογιάννη, και ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, συναντήθηκαν με τον Alessandro Carollo, στέλεχος Royal Caribbean Group. 

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, χαρακτήρισε την κρουαζιέρα ως «πολλαπλασιαστή ισχύος για την εθνική οικονομία και τη νησιωτική Ελλάδα».

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ ρωτήσαμε μεταξύ άλλων το Υπουργείο Τουρισμού πώς αξιολογεί τον οικονομικό αντίκτυπο της κρουαζιέρας σε περιορισμούς όπως η Σαντορίνη, καθώς και αν συλλέγει σχετικα δεδομένα για τις δαπάνες των επιβατών κρουαζιέρας στην τοπική κοινωνία.

Μέχρι και την ημέρα της δημοσίευσης, το Υπουργείο δεν είχε ανταποκριθεί στα ερωτήματά μας.

Ο Γιώργος Διαμαντόπουλος, γενικός γραμματέας του εμπορικού συλλόγου Θήρας, είπε στο Solomon ότι κάθε επιβάτης κρουαζιέρας καταναλώνει κατά μέσο όρο 80 ευρώ για τη μετακίνησή του (λέμβος, τελεφερίκ, λεωφορείο) και το τέλος κρουαζιέρας. 

«Όλα τα υπόλοιπα, αν ξοδεύει ή δεν ξοδεύει πάνω στο νησί, είναι, πώς να σας το πω, έωλο», είπε στο Solomon, επισημαίνοντας την έλλειψη επίσημης καταγραφής.

Η απουσία επίσημων δεδομένων για το πόσα χρήματα αφήνουν τελικά οι επιβάτες στους προορισμούς που επισκέπτονται σημαίνει ότι ένας από τους βασικούς ισχυρισμούς υπέρ της ανάπτυξης της κρουαζιέρας — πως οι αυξημένες αφίξεις αποφέρουν σημαντικά οικονομικά οφέλη στις τοπικές κοινωνίες — δεν μπορεί να ελεγχθεί με επίσημα στοιχεία.

Κρουαζιέρα στον Πειραιά, εκδρομή οπουδήποτε αλλού

Κατά τη διάρκεια του τριήμερου ρεπορτάζ του Solomon στη Σαντορίνη, η εικόνα ήταν αντιφατική. Οι υποδομές του νησιού, ιδίως το οδικό δίκτυο, λειτουργούσαν στα όριά τους, με καθημερινά μποτιλιαρίσματα και μεγάλες ουρές σε χώρους στάθμευσης. Συνοδός επισκεπτών κρουαζιέρας μάς είπε ότι χρειάστηκαν περισσότερα από 25 λεπτά μόνο για να μπορέσει το πούλμαν να βγει από το πάρκινγκ της Οίας.

Την ίδια στιγμή, επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό περιέγραφαν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. «Δεν πουλάμε ούτε μπουκάλια νερό πλέον», είπε χαρακτηριστικά καταστηματάρχης στο παλιό λιμάνι των Φηρών.

Επαγγελματίες με πολυετή εμπειρία στη διαχείριση της κρουαζιέρας, μίλησαν στο Solomon για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί πλέον ο κλάδος. Οι εταιρείες προσφέρουν σχετικά χαμηλή αρχική τιμή για την κρουαζιέρα και στη συνέχεια επιδιώκουν να πουλήσουν στους επιβάτες όσο το δυνατόν περισσότερες υπηρεσίες: από εστιατόρια, καταστήματα και καζίνο εντός του πλοίου έως οργανωμένες εκδρομές και δραστηριότητες στους προορισμούς. Έτσι, όταν οι επιβάτες φτάνουν στη στεριά, μεγάλο μέρος της ημέρας —και της δαπάνης τους— είναι ήδη προγραμματισμένο.

Χαρακτηριστικά είναι τα εσωτερικά δελτία που περιήλθαν στην κατοχή του Solomon για κρουαζιερόπλοια που κατέπλευσαν φέτος στον Πειραιά.

Στις 30 Ιουνίου 2026, το Explorer of the Seas της Royal Caribbean International είχε οργανώσει τις δραστηριότητες των επιβατών του σε 25 διαφορετικά γκρουπ με συνοδό. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επισκέψεις στην Ακρόπολη και την Πλάκα, στάση για σουβλάκι στο Μοναστηράκι, εκδρομή στο Σούνιο και ανάβαση στον Λυκαβηττό.

Ο ίδιος ο Πειραιάς απουσίαζε από το πρόγραμμα. Όπως προκύπτει και από άλλα εσωτερικά δελτία που εξετάσαμε, καμία από τις οργανωμένες εκδρομές δεν αφορούσε την πόλη όπου είχε δέσει το πλοίο. Το λιμάνι λειτουργούσε αποκλειστικά ως σημείο διέλευσης προς άλλους προορισμούς.

Η κυκλοφοριακή επιβάρυνση που προκαλείται στον Πειραιά, ωστόσο, παραμένει σημαντική. Εκατοντάδες ταξί, πούλμαν και βανάκια μεταβαίνουν στην πύλη Ε13, που εξυπηρετεί την κρουαζιέρα, για να παραλάβουν τους τουρίστες κατά την άφιξη του κρουαζιερόπλοιου, και να τους επιστρέψουν αργότερα. 

Το 2025 το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών σε συνεργασία με άλλες επιστημονικές ομάδες  δημοσίευσε έρευνα για τις κλιματικά ενεργές εκπομπές στο περιβάλλον που συνδέονται με τη ναυτιλία. 

Η έρευνα κατέληξε ότι ειδικά σε ό,τι αφορά το ατμοσφαιρικό περιβάλλον εντός και πλησίον λιμένων όπως ο Πειραιάς, «η ποιότητα του αέρα επηρεάζεται σημαντικά όχι μόνο από την κίνηση των πλοίων στους λιμένες αλλά και από τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη μεταφορά επιβατών/εμπορευμάτων, όπως η κίνηση των οχημάτων».

Η ατμοσφαιρική ρύπανση

Τα κρουαζιερόπλοια μπορεί να παραμένουν ελλιμενισμένα για ώρες, μέχρι να αποχωρήσουν για τον επόμενο προορισμό. Όμως η λειτουργία στις εγκαταστάσεις των κρουαζιερόπλοιων συνεχίζονται και ηλεκτροδοτούνται μέσω της καύσης καυσίμων. 

Στη Σαντορίνη, για παράδειγμα, αναλύοντας τα στοιχεία του προγράμματος για τις αφίξεις του 2026 του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Θήρας, υπολογίσαμε ότι μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου ένα κρουαζιερόπλοιο θα παραμείνει αγκυροβολημένο ανοιχτά του λιμανιού, κατά μέσο όρο, για 11.5 ώρες.

Ανάλογα με την απόσταση των κρουαζιερόπλοιων από τη στεριά, τις καιρικές συνθήκες και άλλες παραμέτρους, στις εκπομπές αυτές μπορεί να εκτεθούν και οι μόνιμοι κάτοικοι των παράκτιων πόλεων. 

To 2023, η Transport & Environment, περιβαλλοντική οργάνωση με έδρα τις Βρυξέλλες και αντικείμενο τη βιωσιμότητα των μεταφορών, δημοσίευσε έρευνα με τίτλο «Η επιστροφή της κρουαζιέρας: πώς τα πολυτελή κρουαζιερόπλοια ρυπαίνουν τις ευρωπαϊκές πόλεις». 

Η συγκεκριμένη έρευνα κατέδειξε ότι το 2022 ο Πειραιάς ήταν το τρίτο (από το σύνολο των 30)  πιο επιβαρυμένο λιμάνι στην Ευρώπη σε ό,τι αφορά τις εκπομπές οξειδίων του θείου από την κίνηση κρουαζιερόπλοιων.

Tα κρουαζιερόπλοια αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου εμπορικού στόλου. Επομένως, όπως εξηγεί στο Solomon η Fanny Pointet, υπεύθυνη για τη βιώσιμη ναυτιλία στην Transport & Environment, σε απόλυτους όρους, η συνολική συμβολή τους στις εκπομπές της ναυτιλίας είναι σχετικά περιορισμένη, καθώς ο αριθμός τους είναι μικρός σε σύγκριση με άλλες κατηγορίες πλοίων. 

Ωστόσο, η εικόνα αυτή μεταβάλλεται αν οι εκπομπές εξεταστούν σε επίπεδο μεμονωμένου πλοίου. Τα κρουαζιερόπλοια συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα και πλέον ενεργοβόρα πλοία, γεγονός που τα καθιστά την πιο ρυπογόνα κατηγορία πλοίων ως προς τις εκπομπές ανά πλοίο. 

Όπως είπε χαρακτηριστικά στο Solomon ο Νίκος Μιχαλόπουλος, Διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΙΕΠΒΑ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, «η κρουαζιέρα για τον Πειραιά είναι το κερασάκι στην τούρτα». 

Η έρευνα του 2025 του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στον Πειραιά δείχνει ότι η ναυσιπλοΐα συνεισφέρει κατά 19% στην έκθεση του πληθυσμού σε διοξείδιο του αζώτου. Το διοξείδιο του αζώτου έχει συνδεθεί με αναπνευστικές παθήσεις, όπως το άσθμα και λοιμώξεις του αναπνευστικού.

Η απώλεια των “repeaters”

Πέρα από την πίεση στις υποδομές του νησιού, επαγγελματίες στον τουρισμό στη Σαντορίνη κάνουν λόγο για μία ολοένα και μεγαλύτερη υποβάθμιση του τουριστικού προϊόντος.

Τουλάχιστον τρία άτομα με πολυετή εμπειρία στον κλάδο είπαν στο Solomon ότι τα τελευταία χρόνια απουσιάζουν οι λεγόμενοι “repeaters”, εκείνοι δηλαδή που έμειναν ικανοποιημένοι από την εμπειρία τους στο νησί και θέλουν να το επισκεφτούν ξανά. 

«Χάσαμε αυτόν τον πελάτη που είπε “πήγα στην Ελλάδα, πέρασα ωραία, θα ξαναπάω”», λέει η Χαρά Αμπελιώτου, ξεναγός με εμπειρία 35 ετών. Αντίστοιχα, ο πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων, Αντώνης Παγώνης, είπε στο Solomon ότι «την Σαντορίνη δεν την ένοιαζε να κάνει επαναλαμβανόμενο πελάτη».

Το πώς θα διαμορφωθεί το τουριστικό προϊόν της Σαντορίνης φαίνεται να είναι κάτι που απασχολεί και τον δήμαρχο Θήρας. 

«Η Σαντορίνη δεν είναι μόνο ηλιοβασίλεμα και ρομαντισμός», λέει ο Νίκος Ζώρζος. «Ο επισκέπτης θα πρέπει να δει και την κοινωνική ζωή, πώς συμπεριφέρεται ο ντόπιος. Θα πρέπει να δει την ιστορία του τόπου. Πολύ λίγοι επισκέπτες πηγαίνουν στους αρχαιολογικούς χώρους και στα μουσεία. Να, λοιπόν, ένας προσανατολισμός που θα μας ενδιέφερε πολύ».

*Μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης του ρεπορτάζ, η Royal Caribbean δεν είχε απαντήσει στα ερωτήματά μας, μεταξύ άλλων σχετικά με την κριτική που έχει δεχθεί η νέα της επένδυση από κατοίκους και τη δημοτική Αρχή.