Newsletter | Στήριξε το Solomon
Σας ρωτήσαμε πώς αντιμετωπίζετε το κρύο και τη δυσκολία να διατηρήσετε το σπίτι σας ζεστό τον χειμώνα. Από τον φούρνο που μετατρέπεται σε πηγή θερμότητας, μέχρι τον αυτοπεριορισμό σε ένα μόνο δωμάτιο, αυτές είναι οι εμπειρίες που μοιραστήκατε μαζί μας: 546 αναγνώστες και αναγνώστριες του Solomon.
Τι κάνεις όταν, για μήνες, δεν μπορείς να νιώσεις άνετα στο ίδιο σου το σπίτι, επειδή αδυνατείς να το διατηρήσεις ζεστό — είτε λόγω υψηλού κόστους, είτε επειδή απλώς δεν υπάρχει επαρκής θέρμανση;
Πριν λίγες εβδομάδες σας ρωτήσαμε, και εσείς απαντήσατε:
«Δεν καλώ φίλους στο σπίτι».
«Ντύνομαι καλά».
«Έχω συνέχεια στο μυαλό μου ότι πρέπει να κάνω οικονομία».
«Με επηρεάζει στη συγκέντρωση».
Και μια κάπως απρόσμενη απάντηση: «Ελαττώνεται το σεξ».
Στα τέλη Φεβρουαρίου, το Solomon δημοσίευσε — σε συνεργασία με το ευρωπαϊκό δημοσιογραφικό δίκτυο Correctiv.Europe — την έρευνα Heat or Eat για τις επιπτώσεις της ενεργειακής φτώχειας στην Ευρώπη. Βασισμένη σε στοιχεία της Eurostat, η ανάλυσή μας έδειξε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένας στους δέκα ανθρώπους περνά τον χειμώνα κρυώνοντας μέσα στο ίδιο του το σπίτι.
Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό είναι διπλάσιο: δύο στους δέκα. Επιπλέον, τα δεδομένα αποκάλυψαν πως η Δυτική Ελλάδα έχει τα πιο κρύα σπίτια σε όλη την Ευρώπη — πιο κρύα ακόμα και από περιοχές εντός του Αρκτικού Κύκλου. Πολύ άμεσα, δεκάδες αναγνώστες και αναγνώστριες επικοινωνήσατε μαζί μας, και μοιραστήκατε προσωπικές ιστορίες για την αδυναμία να ζεστάνετε το σπίτι σας.
Θέλοντας να μάθουμε περισσότερα, αποφασίσαμε να απευθυνθούμε ξανά σε εσάς. 546 αναγνώστριες και αναγνώστες του Solomon ανταποκρίθηκαν στο ερωτηματολόγιο που μοιραστήκαμε μέσω instagram και newsletter, και μας περιέγραψαν πώς επηρεάζει την καθημερινότητά τους η αδυναμία να διατηρήσουν το σπίτι τους ζεστό.
Η έρευνα του Solomon δεν διεκδικεί επιστημονική πληρότητα. Οι απαντήσεις σας, ωστόσο, σκιαγραφούν με σαφήνεια ορισμένες από τις διαστάσεις της ενεργειακής φτώχειας σήμερα στην Ελλάδα.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά μία αναγνώστρια:
«Το να μην μπορώ να ζήσω άνετα στο σπίτι μου με επηρεάζει ψυχολογικά. Δεν μπορώ να καλέσω φίλους, σκέφτομαι συνεχώς πόση ώρα θα ανοίξω τον θερμοσίφωνα ή το κλιματιστικό. Είναι πολύ ψυχοφθόρο και μίζερο. Νιώθω ότι χάνω την αξιοπρέπειά μου».
Άλλη απάντηση σημείωνε:
«Νιώθω ότι κρυώνω συνεχώς. Δεν νιώθω άνετα μέσα στο σπίτι μου».
Ενώ μια τρίτη συμπύκνωνε το συναίσθημα ως:
«Νιώθω αποστροφή στο να μένω σε αυτό το σπίτι».
Σύμφωνα με τις απαντήσεις που λάβαμε, το 23,1% χρησιμοποιεί κεντρική θέρμανση (με πετρέλαιο ή φυσικό αέριο) ως βασική πηγή θέρμανσης, ενώ το 25,7% διαθέτει αυτόνομη θέρμανση.
Το 24,7% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι χρησιμοποιεί το κλιματιστικό ως κύρια και το 40,8% ως δευτερεύουσα πηγή θέρμανσης.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ότι η χρήση κλιματιστικών, σομπών, ηλεκτρικών θερμαστρών ή θερμοπομπών οδηγεί σε έναν ιδιότυπο «περιορισμό» σε ένα μόνο δωμάτιο του σπιτιού. Αναγνώστες και αναγνώστριες του Solomon ανέφεραν ότι προσπαθούν να διατηρήσουν ζεστό ένα δωμάτιο, στο οποίο περνούν σχεδόν όλη τη μέρα — ιδιαίτερα όσοι εργάζονται από το σπίτι.
«Δυσκολεύομαι να εργαστώ από το σπίτι όταν κάνει κρύο, ειδικά επειδή ακόμα κι αν βάλω πολλές κουβέρτες, τα χέρια μου κρυώνουν όταν γράφω στο λάπτοπ. Συνήθως εγώ και ο σύντροφός μου κλεινόμαστε σε ένα δωμάτιο και το θερμαίνουμε με το αερόθερμο».
Μια άλλη απάντηση ανέφερε πως «είναι πολύ κουραστικό: έχουμε συνηθίσει αλλά και πάλι, αυτές οι αλλαγές στην θερμοκρασία από δωμάτιο σε δωμάτιο, και γενικά το κρύο που δεν σου επιτρέπει να κυκλοφορείς ελεύθερος μέσα στο ίδιο σου το σπίτι».
Κάποιοι περιέγραψαν ότι κινούνται μέσα στο σπίτι μεταφέροντας μαζί τους τη θερμάστρα ή τον θερμοπομπό, μιλώντας για έναν συνεχή «περιορισμό των μετακινήσεων μέσα στο ίδιο μας το σπίτι».
«Κάνω μπάνιο σε συγκεκριμένες ώρες για να μην ξεπαγιάσω όταν βγω. Γενικά είναι πολύ άσχημο να μην μπορείς να αισθανθείς άνετα στο ίδιο σου το σπίτι», ανέφερε άλλη απάντηση.
Ορισμένοι ανέφεραν ότι δυσκολεύονται να εκπληρώσουν βασικές ανάγκες, όπως να πλύνουν τα πιάτα στην κουζίνα, επειδή αυτό θα σήμαινε να μετακινηθούν σε κάποιο παγωμένο δωμάτιο.
Σύμφωνα με στοιχεία που μας παραχώρησε η πλατφόρμα εύρεσης ακινήτων Σπιτόγατος, στο κέντρο της Αθήνας, τον Φεβρουάριο του 2024, το 39% των αγγελιών προς ενοικίαση ανέγραφε ότι το σπίτι διαθέτει κεντρική θέρμανση. Το ποσοστό είναι εμφανώς μειωμένο από τον αντίστοιχο μήνα του 2021, όπου κεντρική θέρμανση παρείχε το 43% των σπιτιών προς ενοικίαση.
Την ίδια ώρα, στο κέντρο της Αθήνας σημειώνεται αύξηση του ποσοστού των ακινήτων που διαθέτουν αυτόνομη θέρμανση (από 24% σε 28%). Στο 28% των ακινήτων είναι άγνωστο εάν και τι είδους θέρμανση παρέχεται.
Τέλος, οι αγγελίες στο κέντρο της Αθήνας που αναφέρουν ρητά ότι το ακίνητο δεν έχει θέρμανση έχει αυξηθεί κατά μία μονάδα, από 5% σε 6% μέσα στο διάστημα 2021-2024.
Πίσω στο δικό μας ερωτηματολόγιο, αρκετοί αναγνώστες και αναγνώστριες (45,5%) ανέφεραν ότι το κόστος της θέρμανσης έχει αυξηθεί σημαντικά σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές.
Λόγω του αυξημένου κόστους, πολλοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι περιορίζουν τη χρήση της θέρμανσης. Κάποιοι την ενεργοποιούν μόνο για λίγες ώρες το βράδυ, ενώ άλλοι ανέφεραν ότι αποφεύγουν να τη χρησιμοποιούν όσο μπορούν, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι μένουν μέσα στο σπίτι νιώθοντας κρύο.
Σε κάποιες περιπτώσεις, η οικονομική πίεση αναγκάζει τους ανθρώπους να κάνουν δύσκολες επιλογές. Ένας συμμετέχοντας από την Κρήτη ανέφερε ότι η αύξηση των εξόδων για θέρμανση έχει ως αποτέλεσμα την μείωση των χρημάτων που μπορεί να δαπανά για τρόφιμα. Άλλος δήλωσε ότι έχει περιορίσει τόσο τις αγορές ειδών διατροφής όσο και την ψυχαγωγία του.
Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν συνδυαστικά στρατηγικές για να παραμείνουν ζεστοί. Από τους 546 αναγνώστες, το 72,2% δήλωσε ότι ντύνονται καλά, με «διπλά φούτερ και φόρμες», το 41,5% χρησιμοποιεί ηλεκτρικές κουβέρτες και υποστρώματα, το 6,6% εκμεταλλεύεται τη θερμότητα του φούρνου, ενώ το 5,3% απομονώνει δωμάτια.
Ένας αναγνώστης μοιράστηκε μαζί μας ότι τοποθετεί ζεστά μπουκάλια με νερό κάτω από τα σκεπάσματα. Παράλληλα, αρκετοί αναζητούν θέρμανση εκτός σπιτιού, σε χώρους όπως δημόσιες βιβλιοθήκες και καφέ, σε σπίτια φίλων.
Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ μας, ο Ηλίας Κυριόπουλος, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Υγείας του LSE, είχε αναφερθεί στις επιπτώσεις της ενεργειακής φτώχειας στην ψυχική υγεία, καθώς «η αβεβαιότητα για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών μπορεί να προκαλέσει άγχος, στρες και σε κάποιες περιπτώσεις ακόμα και κατάθλιψη».
Πέραν της σωματικής δυσφορίας που βιώνουν, όπως π.χ. «συχνά κρυώματα, αδυναμία, κούραση», «σφιγμένους μύες», «καταρροή», «κρυάδες, τρέμουλα», αλλά και «διαταραγμένο» ή «κακό έως και καθόλου» ύπνο, οι συμμετέχοντες στην έρευνα του Solomon υπογράμμισαν την ψυχολογική τους καταπόνηση από τις χαμηλές θερμοκρασίες.
Ανέφεραν «δυσαρέσκεια και εκνευρισμό», «άγχος», «κακή διάθεση», «αδυναμία» και «κούραση», καθώς και «ατονία, έλλειψη διάθεσης, αποφυγή κινήσεων/δραστηριοτήτων», σε ένα πλαίσιο διαβίωσης «κουραστικό και μίζερο». «Υποφέρουμε κυριολεκτικά!!!», ανέφερε μια απάντηση από την δυτική Μακεδονία.
«Νιώθω θλίψη να μπαίνω σε ένα κρύο σπίτι και να πρέπει να μείνω με το μπουφάν μέχρι να ζεστάνει».
Η συντριπτική πλειοψηφία όσων απάντησαν στην έρευνα του Solomon εργάζονται: το 40,81% είναι ιδιωτικοί υπάλληλοι, το 21,69% ελεύθεροι επαγγελματίες, το 11,03% δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ το 6,43% είναι άνεργοι, το 5,88% φοιτητές/φοιτήτριες και το 5,70% συνταξιούχοι.
Μια από τις εκτενείς απαντήσεις που λάβαμε, έθετε το ζήτημα του να εργάζεσαι και παράλληλα να μην μπορείς να διασφαλίσεις επαρκή ή ποιοτική θέρμανση στο σπίτι σου. «Με νευριάζει και εκνευρίζει απίστευτα που δουλεύω 10 ώρες τη μέρα και δεν μπορώ να χαλαρώσω στο σπίτι μου, όταν γυρνάω το βράδυ 2-3 ώρες πριν πέσω για ύπνο», ανέφερε.
«Επίσης», συνέχιζε η απάντηση, «το θεωρώ ξεφτίλα που στα 34 μου, με μια καλή δουλειά, τον χειμώνα τρέμω να μου έρθουν τα κοινόχρηστα κάθε μήνα, ή να βάζω χρονόμετρο για το πόση ώρα θα έχω ανοιχτό το καλοριφέρ, ή να πρέπει να σκέφτομαι τι δεν θα πληρώσω, για να πληρώσω το πετρέλαιο».
«Μου δημιουργεί το αίσθημα μιζέριας: ότι δουλεύω και δεν έχω καν τη δυνατότητα να ζεστάνω το σπίτι μου», ανέφερε μια άλλη απάντηση.
Μια ακόμα απάντηση, στο ίδιο μήκος κύματος, σημείωνε: «Με στεναχωρεί που στην ηλικία μου πρέπει να δίνω τεράστιο μέρος του εισοδήματός μου μόνο και μόνο για να μην υποφέρω μέσα στο σπίτι μου. Νιώθω ότι κάτι πάει στραβά και με μένα αλλά και με το σύστημα».
*Οι αναγνώστριες και οι αναγνώστες του Solomon απάντησαν σε μια φόρμα Google Form που ετοίμασε η ομάδα μας. Η ανάλυση των δεδομένων έγινε με τη βιβλιοθήκη Panda της γλώσσας προγραμματισμού Python.
Στήριξε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία!
Για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να ελέγχουμε την εξουσία και να ασκούμε πίεση, χρειαζόμαστε τη βοήθειά σας.
